GENEL KÜLTÜR

Cem Töreninde 12 Hizmet

Cem töreninde on iki hizmet, Cem ibadeti sırasında görevli on iki kişinin yerine getirdiği hizmetlerdir. Bektaşilikte, bu on iki hizmetin yerine getirilmediği durumlarda, cemin geçerliği olmayacağı, bu esnada yenilen içilen şeylerin helal olmayacağı kabul edilir (Atmaca,2018:4).

  1. Dede, Pir-i Mürşid : Mürşit makamı Hacı Bektaş-ı temsil eder. Dedeler bu makamda vekil olarak hizmet ederler. Cemin hakimidir, yetkilisidir. Son söz onda biter ve genel duaları bu hizmeti üstlenen dede okur. Cemde sorgulama, yargılama, cezalandırma, cezalı durumları aklama ve karar verme durumu Dede ve ceme katılan canların onayı ile olur. Mürşit kişi ilim, irfan sahibidir. Dervişleri eğitip, gözetleyen, ilim öğreten, doğruyu yanlışı gösteren, zahiri ve batıni bilgileri öğreten, kişiyi ruhsal olgunluğa getiren kişidir.
  2. Rehber : Yola girmek isteyen canlara, yolun edebini, erkanını, yola girmenin şartlarını öğretir. Taliplere yol gösteren, yolun değerlerini öğreten, eğiten kişidir. Cem erenleri ikrar verirken önderlik yapar. İkrarlardan sonra talibin, ikrar verenlerin ikrarlarına bağlı olup olmadığını kontrol eder ve gözetler. Taliplerin karşılaştığı sorunların çözümüne yardımcı olur.
  3. Zâkir : Bağlama çalarak, deyiş, mersiye, beyit ve nefesler okur. Mürşit emri ile cemde zikri yönetir. Hizmet sırasında Dede ve Pirden sonradır.
  4. Gözcü : Genellikle cemin asayişinden sorumlu olunur. Asayişin yanında canlara cem ile ilgili bilmedikleri usul ve kaideleri tarif eder. Cem erenlerinin istediklerini ilgili dedeye, dedelerin buyruklarını Cem erenlerine iletirler.
  5. Çerağcı : Delil hizmetinin malzemelerini hazırlar. Delilci, delili uyarır. Delil dualarını okur. Bu vazifeyi erkân-ın usulüne göre yapar.
  6. Peyk : Peyk, Cemin gün ve tarihini rehberin talimatına göre duyurur. Dergâh dışında bir yere haber gidecekse bu haberi götürür, haber getirir.
  7. Niyazcı, Lokmacı : Ceme katılanların evlerinden getirdiği yiyeceklerle ilgilenir. Kurbanı alması, kurbanı dua ettirip kesmesi, doğraması ve her türlü ihtiyaç duyulan malzemelerin hazırlanması ve aynı zamanda muhafaza edilmesi, bu işlerin organize edilmesi niyazcıya aittir. Lokmacı da bu cemde niyazcıya yardım eder. Vazifesi sürekli cemin içinde olmasına rağmen lokma dağıldığı ve de yenildiği zamanlarda cem erenlerinden olup, ceme gelememiş var ise, o kişilere dedeler tarafından lokma gönderilirse, o lokmayı götürüp o ceme katılmayan canın akrabası, eşi, dostuna sunmak vazifesi lokmacının görevidir. Lokmacı lokma dağıtmalarında, lokma almayanlara ve izinsiz lokma yiyenlere dikkat eder. Lokmaların eşit ve adaletli bir şekilde dağıtmaya özen gösterir.
  8. Semahçı, Pervane : Meydan ve semah ile ilgilenir. Cem erenlerinden eline, beline, diline, sadık olan birkaç kişi kırklar semahını döner. Zakirin çaldığı beyit eşliğinde, birkaç kez döndükten sonra ayaklarını mühürleyerek, pirin didarında durup, dede onlara hizmet duası yapar.
  9. İznikçi, İbriktar : Genel olarak, temizlik işlerine bakar. Cem yapıldığı zaman postları makamına göre sıra ve erkana uygun bir düzende yerleştirir. Ceme gelen canlara, pirin, mürşidin, rehberin huzurunda nasıl durulması gerektiğini niyaz ve diğer kuralları öğretir. Ayakkabıları düzenler, ceme katılan canlara yer gösterir.
  10. Faraşçı : Cem ayini sırasında simgesel temizlik yapar. Cemin başlangıcından sonuna kadar Duaz İmam söylediğinde ve her bölüm sonunda Faraşçı süpürgesini çalar ve Faraşçı duasını okur.
  11. Sakacı : Cemde su dağıtmak ve suyu kutsamakla görevlidir. Saka suyunun dağıtılması için Sakacı meydana gelir. Çok kalabalık ise iki kişi de yardımcı olarak ellerinde birer tas su ile meydana gelirler. Duasını okuduktan sonra, Sakacılar “Bir su veririm İmam Hasan Şah Hüseyin aşkına” diye dede başta olmak üzere bütün canlara su dağıtırlar veya sembolik olarak üç cana su içirirler. Meydana gelirler sonra, kendileri de birbirlerine birer yudum su içirirler, dua alıp yerlerine giderler.
  12. Kapıcı : İki farklı kapıcı can vardır, birisi kapıdan dışarıya bakar bir diğeri kapıdan içeri bakar. Dışarıdan gelen olur ya da bir müşkülü olan olur ise kapıcılar gözcüye, gözcü de Pir Dedeye söyler.

KAYNAKÇA

Atmaca, N. D. KENTLERE GÖÇLE BİRLİKTE DEĞİŞEN/DÖNÜŞEN CEM VE 12
HİZMET. 4.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir